HAUSNARKETA BAT

NAHI AL DUZUE?

            Euskal Herrian ikastolen mugimenduak suposatzen duena, hots, kalitatezko irakaskuntza euskaraz, azaltzen dugunean, batek baino gehiagok –denek ez esatearren- galdera bera egiten digu: “Eta espainiera/frantsesa zer? Haur horiek bi hizkuntzak hitz egiteko gai al dira?” Gure buruak adibide gisa jarrita, baietz ulertzen dute: guztiz elebiduna izatea posible da ikastolan betidanik proposatu den sistemarekin. Honek, derrigorrez, bigarren galdera bat ekartzen zuen: “norentzat dago pentsatua sistema hori: haur euskaldunentzat ala euskara ikasi nai duten haurrentzat?” Hasiera batean haur euskaldunentzat pentsatu zena, gaur egun euskara etxean ez duten haurrentzat ere baliogarria dela azaltzen diegu. Emaitza berbera da (hala izan beharko litzateke behintzat): gazte guziz elebidunak izatea.

        Oso argi geneukan Euskal Herriko eredu bera ezinezkoa dela Guyana Frantsesa bezalako leku batean txertatzea: lehenik eta behin hizkuntza egoera ez baita inola ere berbera. Argi ikusi zuen hori Awala-Yalimapo-ko eskolako zuzendaria den Perigny andereak: “Euskal Herrian elebitasun egoera bat besterik ez duzuen bitartean (euskara/gaztelania edo euskara/frantsesa), hemen, Guyana Frantsesean, ez da horrela inola ere: badituzu amerindiar etnia ezberdinak, beltz-marroiak, txinatarrak, surinamiarrak... eta bakoitza bere ama hizkuntzarekin. Gainera, etxean, kalean, edonon ama hizkuntza besterik erabiltzen ez duten lekuetan eta, frantsesa, benetan, oso-oso gutxi entzuten den lekuetan, nola izango dira ba guztiz elebidunak frantsesa ez badute eskolan ikasten?” Helburua elebitasuna bada, zaila da.

        Errealitatea zera da, Euskal Herrian etengabe entzuten dugula erdal hizkuntza, espainola nahiz frantsesa, eta haurrari ez zaiola guztiz arrotza hizkuntza hau. Ikasten hasten denean (7-8 urte) ezaguna egiten zaio eta gauza batzuk esateko gai da. Hau haurra inguru euskaldun batekoa denean gertatzen da. Haurrak erdal hizkuntza duenean etxean, txikitatik hasten bada sistema honetan, euskara inongo arazorik gabe ikasi ahalko du. Hala, haurra guztiz elebidun bihurtuko da. Gaur egungo inmigrazioa dela eta, ikastoletara datozen haur kanpotarretan ikus daiteke hori argi eta garbi, izan ere, hauek, etxean hirugarren hizkuntza bat erabili arren, oso azkar ikasten baitituzte euskara eta erdara. Kasu hauetan, haurra sistema honetan txikitatik hasten bada, bere ama hizkuntza eta Euskal Herrian erabiltzen diren bi hizkuntzak (euskara eta espainola/frantsesa) arazorik gabe ikasiko ditu, baita beste kanpoko hizkuntza bat edo bi ere (ingelesa eta frantsesa/espainola). Izan ere haur batek 5 hizkuntza batera ikas baititzake inongo arazorik gabe.

        Egia da leku batzuetan, batez ere ibaiertzeko komunitateetan, frantsesa ez dela inola ere eguneroko hizkuntza eta, eskolan ikasi ezean, ez luketeela hizkuntza hori jasoko: elebitasuna, beraz, ez litzateke osoa izango. Aldiz, badaude frantsesa askoz ere gertuagokoa duten komunitateak (kostaldekoak esaterako). Hauen kasuan elebidun osoak izatea ez da arazoa. Eskolan haurrek ikasketak euren ama hizkuntzan egitea eta guztiz elebidunak izatea ez lirateke gai kontrajarriak izango. Argi dago Estatuak ez diela horretan lagundu behar eta gurasoak beraiek izan behar direla horrelako eskola bat nahi, proposatu eta aurrera eraman behar dutenak. Hau da galdera: nahi al duzue?

        Zein hizkuntza erabili beraz eskolan? Gehiengoarena? “Leku bakoitzean berea” esango genuke guk, baina, baina lurrik ez dutenentzat zein da lekua? Lurra da hemen ere arazorik handiena amerindiarrentzat.

        Indarra duenari, kasu honetan Estatu frantsesari, indartsuki egin behar zaio aurre eta, indarra batasunak egiten duela jakinik, hori besterik ez zaie geratzen amerindiarrei: beraien arteko komunikazioa ez dela erraza esan digute, baina, pirogek jada motorra duten munduan, irratia, telefonoa eta Interneten aroan, ez da inola ere ezinezkoa; bestela ere, ke seinaleak, adarra edota txalaparta beti izango dira hor nahi izanez gero! Nahi al duzue?

                                                                                                                                       Nerea Leturia Nabaroa.